Khi nhắc đến chứng nhận hữu cơ, nhiều người thường nghĩ ngay đến vùng nguyên liệu, cách canh tác và việc không sử dụng các đầu vào không được phép. Tuy nhiên, để một sản phẩm hữu cơ được duy trì tính toàn vẹn đến khi hoàn thiện, quá trình kiểm soát không dừng lại ở nông trại mà còn tiếp tục tại nhà máy.

Tại cơ sở chế biến, tổ chức chứng nhận có thể đánh giá hồ sơ, nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất, cách kiểm soát nguy cơ nhiễm chéo, lưu kho, đóng gói và khả năng truy xuất nguồn gốc. Tùy chương trình chứng nhận và kế hoạch đánh giá, thành phẩm hoặc nguyên liệu cũng có thể được lấy mẫu để phân tích.

Vậy quy trình đánh giá nhà máy theo tiêu chuẩn hữu cơ diễn ra như thế nào? Một nhà máy cần chuẩn bị những gì và đoàn đánh giá sẽ kiểm tra những nội dung nào? Hãy cùng tìm hiểu qua thực tế tại Sokfarm.

Đánh giá nhà máy theo tiêu chuẩn hữu cơ là gì?

Đánh giá nhà máy theo tiêu chuẩn hữu cơ là quá trình tổ chức chứng nhận xem xét hệ thống quản lý và hoạt động sản xuất của doanh nghiệp để xác minh các yêu cầu hữu cơ đang được áp dụng phù hợp trong quá trình chế biến.

Khác với một cuộc kiểm tra chỉ tập trung vào độ sạch của nhà xưởng, đánh giá hữu cơ xem xét nhiều yếu tố liên quan đến tính toàn vẹn của sản phẩm hữu cơ. Từ nguyên liệu đầu vào, quy trình chế biến, hồ sơ sản xuất đến thành phẩm và khả năng truy xuất, các dữ liệu cần có sự nhất quán và có thể kiểm chứng.

Có thể hình dung đơn giản: nếu vùng nguyên liệu là nơi tạo ra nguyên liệu hữu cơ thì nhà máy là nơi phải duy trì những đặc tính và tính toàn vẹn đó trong suốt quá trình chế biến.

Chuyên gia Control Union thực hiện đánh giá thực tế tại nhà máy Sokfarm theo tiêu chuẩn hữu cơ.

Quy trình đánh giá nhà máy hữu cơ gồm những bước nào?

Tùy chương trình chứng nhận, phạm vi và kế hoạch đánh giá, nội dung kiểm tra có thể khác nhau. Tuy nhiên, một đợt đánh giá thực tế thường tập trung vào các nhóm nội dung chính dưới đây.

1. Kiểm tra hồ sơ và hệ thống quản lý

Trước khi đi sâu vào dây chuyền sản xuất, đánh giá viên sẽ xem xét hệ thống hồ sơ liên quan đến hoạt động hữu cơ của doanh nghiệp.

Các hồ sơ có thể bao gồm thông tin về nguyên liệu, nhà cung cấp, quy trình sản xuất, công thức sản phẩm, hồ sơ nhập – xuất – tồn, sản lượng, lưu kho, đóng gói và truy xuất nguồn gốc.

Điểm quan trọng không chỉ là doanh nghiệp có đầy đủ hồ sơ mà các thông tin trong hồ sơ phải phù hợp với hoạt động thực tế tại nhà máy. Khi cần, đánh giá viên có thể đối chiếu dữ liệu giữa nhiều loại hồ sơ khác nhau để xác minh tính nhất quán.

2. Kiểm tra nguyên liệu đầu vào

Nguyên liệu là một mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất hữu cơ. Vì vậy, doanh nghiệp cần có hệ thống kiểm soát để xác định nguồn nguyên liệu, tình trạng chứng nhận và hồ sơ liên quan trước khi đưa vào sản xuất.

Tại nhà máy, đánh giá viên có thể kiểm tra cách doanh nghiệp tiếp nhận, nhận diện, ghi nhận và lưu trữ nguyên liệu. Thông tin về lô nguyên liệu cũng cần có khả năng liên kết với hồ sơ sản xuất tương ứng.

Đối với Sokfarm, đây là một phần quan trọng trong việc duy trì khả năng truy xuất từ vùng nguyên liệu dừa đến từng lô sản phẩm được sản xuất tại nhà máy.

3. Theo dõi thực tế quy trình sản xuất

Đây là phần giúp đánh giá viên đối chiếu giữa quy trình trên hồ sơ và cách nhà máy thực sự vận hành.

Đoàn đánh giá có thể theo dõi các công đoạn liên quan đến tiếp nhận nguyên liệu, sơ chế, chế biến, đóng gói và lưu kho; đồng thời kiểm tra việc nhận diện nguyên liệu, bán thành phẩm và thành phẩm trong từng công đoạn.

Với mỗi nhóm sản phẩm, các thông tin thực tế có thể được đối chiếu với hồ sơ đã đăng ký và hệ thống quản lý của doanh nghiệp.

Điều này giúp xác minh rằng sản phẩm được sản xuất theo đúng quy trình đã xây dựng và doanh nghiệp có khả năng kiểm soát các công đoạn liên quan đến sản phẩm hữu cơ.

4. Kiểm soát nguy cơ nhiễm chéo

Một trong những yêu cầu quan trọng trong sản xuất hữu cơ là bảo vệ tính toàn vẹn của sản phẩm trong quá trình chế biến.

Đánh giá viên sẽ xem xét cách doanh nghiệp kiểm soát nguy cơ tiếp xúc hoặc nhầm lẫn giữa nguyên liệu, sản phẩm hữu cơ và các nguyên liệu hoặc sản phẩm khác nếu cùng tồn tại trong hệ thống sản xuất.

Việc đánh giá có thể liên quan đến cách bố trí khu vực, nhận diện nguyên liệu, vệ sinh thiết bị, quy trình sản xuất, lưu kho, đóng gói và các biện pháp kiểm soát mà doanh nghiệp đã xây dựng.

Mục tiêu không đơn giản là nhà máy phải “sạch”, mà là doanh nghiệp phải chứng minh được cách mình kiểm soát những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến tính toàn vẹn của sản phẩm hữu cơ.

5. Kiểm tra truy xuất nguồn gốc

Truy xuất nguồn gốc là một trong những nội dung quan trọng giúp chứng minh một sản phẩm đã đi qua những công đoạn nào trước khi đến tay người tiêu dùng.

Trong quá trình đánh giá, đánh giá viên có thể chọn một lô sản phẩm và yêu cầu doanh nghiệp truy ngược từ thành phẩm về nguyên liệu đầu vào.

Ví dụ, từ một lô thành phẩm có thể kiểm tra đến:

• Lô sản xuất.
• Ngày sản xuất.
• Khối lượng nguyên liệu sử dụng.
• Nguồn nguyên liệu.
• Hồ sơ tiếp nhận nguyên liệu.
• Bán thành phẩm.
• Số lượng thành phẩm tạo ra.
• Tồn kho.
• Hồ sơ xuất bán.

Chiều ngược lại cũng rất quan trọng: từ một lô nguyên liệu, doanh nghiệp cần có khả năng xác định nguyên liệu đó đã được sử dụng cho những lô sản phẩm nào.

Chuyên gia Control Union kiểm tra sản phẩm trong quá trình đánh giá khả năng truy xuất nguồn gốc tại Sokfarm.

6. Kiểm tra cân bằng khối lượng

Bên cạnh truy xuất nguồn gốc, đánh giá viên có thể đối chiếu dữ liệu về lượng nguyên liệu đầu vào với sản lượng sản phẩm tạo ra, lượng tồn kho và lượng đã xuất bán.

Đây thường được gọi là cân bằng khối lượng (mass balance).

Ví dụ, nếu hồ sơ thể hiện một lượng nguyên liệu nhất định được đưa vào sản xuất, dữ liệu về bán thành phẩm, thành phẩm, tồn kho và xuất bán cần có sự phù hợp hợp lý với dòng nguyên liệu đó.

Việc kiểm tra này giúp đánh giá khả năng kiểm soát dòng nguyên liệu và sản phẩm trong hệ thống, đồng thời hỗ trợ xác minh tính nhất quán của hồ sơ truy xuất.

7. Lấy mẫu thành phẩm để kiểm nghiệm

Đánh giá hữu cơ không chỉ dựa trên việc xem hồ sơ. Tùy chương trình chứng nhận và kế hoạch đánh giá, đánh giá viên có thể lấy mẫu nguyên liệu hoặc thành phẩm để gửi đến phòng thí nghiệm phân tích.

Mẫu được lấy và niêm phong để phục vụ kiểm nghiệm trong quá trình đánh giá chứng nhận hữu cơ.

Các phép phân tích có thể bao gồm nhiều nhóm chỉ tiêu theo yêu cầu của chương trình chứng nhận hoặc kế hoạch kiểm soát được áp dụng.

Tại Sokfarm, trong quá trình duy trì chứng nhận hữu cơ, mẫu sản phẩm có thể được kiểm nghiệm với phạm vi phân tích rộng, gần 800 chỉ tiêu, trong đó có nhiều chỉ tiêu liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.

Kết quả kiểm nghiệm được xem xét cùng với hồ sơ và kết quả đánh giá thực tế. Đây là một trong những cách giúp tăng khả năng kiểm chứng đối với việc kiểm soát sản phẩm trong toàn bộ hệ thống.

Lưu ý: số lượng và phạm vi chỉ tiêu kiểm nghiệm có thể thay đổi tùy sản phẩm, chương trình chứng nhận và yêu cầu của từng đợt lấy mẫu.

Nếu phát hiện điểm không phù hợp thì sao?

Trong quá trình đánh giá, nếu phát hiện một nội dung chưa đáp ứng yêu cầu áp dụng, tổ chức chứng nhận có thể ghi nhận NC – Non-Conformity (điểm không phù hợp).

NC không đơn giản là một “lỗi” được ghi nhận rồi bỏ qua. Doanh nghiệp cần xác định nguyên nhân, đưa ra hành động khắc phục và cung cấp bằng chứng phù hợp trong thời hạn được yêu cầu.

Tùy tính chất và mức độ của điểm không phù hợp, cách xử lý có thể khác nhau. Vì vậy, việc có NC không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp ngay lập tức mất chứng nhận; điều quan trọng là doanh nghiệp phải thực hiện đúng yêu cầu khắc phục và được tổ chức chứng nhận xem xét theo quy định của chương trình áp dụng.

Đối với doanh nghiệp sản xuất hữu cơ, quá trình này cũng là cơ hội để liên tục cải tiến hệ thống quản lý và giảm nguy cơ tái diễn những điểm chưa phù hợp.

Nhà máy Sokfarm được đánh giá như thế nào?

Tại Sokfarm, việc duy trì các chương trình chứng nhận hữu cơ được thực hiện thông qua hệ thống quản lý và hồ sơ liên quan đến vùng nguyên liệu, nguyên liệu đầu vào, sản xuất, lưu kho và truy xuất nguồn gốc.

Trong quá trình đánh giá, chuyên gia của Control Union trực tiếp kiểm tra thực tế tại nhà máy và đối chiếu với hệ thống hồ sơ của doanh nghiệp. Nội dung đánh giá có thể bao gồm quy trình sản xuất, nguyên liệu đầu vào, kiểm soát nguy cơ nhiễm chéo, truy xuất nguồn gốc, cân bằng khối lượng và lấy mẫu sản phẩm khi cần.

Đoàn đánh giá Control Union kiểm tra thực tế tại nhà máy Sokfarm trong quá trình đánh giá chứng nhận hữu cơ.

Điểm quan trọng là việc đánh giá không chỉ diễn ra trên giấy tờ. Hồ sơ cần phản ánh đúng những gì đang được vận hành tại nhà máy và dữ liệu truy xuất phải có khả năng kiểm chứng khi đánh giá viên yêu cầu.

Đây cũng là lý do Sokfarm duy trì hệ thống hồ sơ xuyên suốt từ vùng nguyên liệu đến nhà máy, nhằm tạo thành một chuỗi kiểm soát liên tục thay vì chỉ tập trung vào sản phẩm cuối cùng.

Chứng nhận hữu cơ không chỉ nằm trên bao bì

Một sản phẩm được chứng nhận hữu cơ không chỉ đơn giản là sản phẩm có nguyên liệu được canh tác theo phương thức hữu cơ.

Đằng sau một sản phẩm là cả hệ thống kiểm soát: vùng nguyên liệu, hồ sơ, nguyên liệu đầu vào, quy trình chế biến, kiểm soát nguy cơ nhiễm chéo, truy xuất nguồn gốc, cân bằng khối lượng và các hoạt động kiểm tra cần thiết.

Đối với Sokfarm, việc duy trì các chứng nhận hữu cơ quốc tế như USDA Organic, EU Organic, JAS Organic và Canada Organic là một quá trình cần được thực hiện liên tục theo yêu cầu của từng chương trình chứng nhận.

Giá trị của chứng nhận vì thế không chỉ nằm ở logo trên bao bì, mà còn nằm ở khả năng doanh nghiệp chứng minh được sản phẩm được kiểm soát như thế nào trong thực tế.

Minh bạch từ cây dừa đến thành phẩm

Với sản phẩm từ mật hoa dừa, hành trình tạo ra sản phẩm bắt đầu từ những vườn dừa và tiếp tục qua nhiều công đoạn trước khi trở thành thành phẩm.

Sản phẩm Sokfarm đạt các chứng nhận hữu cơ quốc tế, thể hiện quá trình kiểm soát từ vùng nguyên liệu đến thành phẩm.

Mỗi mắt xích đều có vai trò trong việc duy trì chất lượng và tính toàn vẹn của sản phẩm. Khi hệ thống truy xuất được xây dựng tốt, doanh nghiệp có thể trả lời được những câu hỏi rất cụ thể: nguyên liệu đến từ đâu, được tiếp nhận khi nào, sử dụng cho lô sản xuất nào và thành phẩm đã được xuất đi đâu.

Đó cũng là cách Sokfarm theo đuổi một nền sản xuất minh bạch hơn – nơi người tiêu dùng không chỉ nhìn thấy một sản phẩm hữu cơ trên kệ hàng mà còn có thể hiểu thêm về hệ thống đứng phía sau sản phẩm đó.

Câu hỏi thường gặp về đánh giá nhà máy hữu cơ

Nhà máy sản xuất hữu cơ được đánh giá những nội dung nào?

Tùy chương trình chứng nhận, tổ chức chứng nhận có thể đánh giá hồ sơ quản lý, nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất, kiểm soát nguy cơ nhiễm chéo, lưu kho, đóng gói, truy xuất nguồn gốc và cân bằng khối lượng. Việc lấy mẫu để kiểm nghiệm cũng có thể được thực hiện theo yêu cầu của chương trình.

Đánh giá nhà máy hữu cơ có giống kiểm tra an toàn thực phẩm không?

Không hoàn toàn. An toàn thực phẩm và chứng nhận hữu cơ có những mục tiêu và yêu cầu khác nhau. Đánh giá hữu cơ tập trung vào việc xác minh sự phù hợp với các yêu cầu của chương trình chứng nhận, trong đó có việc kiểm soát nguồn nguyên liệu, quy trình chế biến, tính toàn vẹn hữu cơ và khả năng truy xuất.

NC trong đánh giá hữu cơ là gì?

NC là viết tắt của Non-Conformity, nghĩa là điểm không phù hợp với yêu cầu áp dụng. Doanh nghiệp cần xác định nguyên nhân, thực hiện hành động khắc phục và cung cấp bằng chứng theo yêu cầu để tổ chức chứng nhận xem xét.

Nếu nhà máy có NC thì có mất chứng nhận hữu cơ không?

Không phải mọi NC đều đồng nghĩa với việc mất chứng nhận. Cách xử lý phụ thuộc vào tính chất, mức độ của điểm không phù hợp và yêu cầu của chương trình chứng nhận. Doanh nghiệp cần thực hiện các hành động khắc phục theo thời hạn và yêu cầu được đưa ra.

Thành phẩm hữu cơ có được kiểm nghiệm không?

Có thể có. Tùy chương trình chứng nhận và kế hoạch đánh giá, tổ chức chứng nhận có thể lấy mẫu nguyên liệu hoặc thành phẩm để phân tích. Tại Sokfarm, mẫu sản phẩm trong quá trình đánh giá có thể được kiểm nghiệm với phạm vi hơn 800 chỉ tiêu.

Ai thực hiện đánh giá nhà máy của Sokfarm?

Các hoạt động đánh giá chứng nhận hữu cơ tại Sokfarm được thực hiện bởi Control Union theo các chương trình chứng nhận mà doanh nghiệp áp dụng.

Tìm hiểu thực tế quy trình đánh giá nhà máy tại Sokfarm

Đánh giá nhà máy theo tiêu chuẩn hữu cơ là một quá trình nhiều lớp, từ kiểm tra hồ sơ, nguyên liệu, sản xuất đến truy xuất nguồn gốc, kiểm soát nguy cơ nhiễm chéo và kiểm nghiệm khi cần.

Đằng sau một chứng nhận hữu cơ là cả một hệ thống cần được duy trì liên tục. Và với Sokfarm, hành trình ấy không chỉ nằm trong những bộ hồ sơ chứng nhận mà còn được thể hiện qua cách doanh nghiệp kiểm soát từng công đoạn từ vùng nguyên liệu đến nhà máy.

Muốn xem một đợt đánh giá nhà máy hữu cơ diễn ra thực tế như thế nào? Hãy theo dõi Tập 5 của series “Canh tác bền vững, chuẩn hữu cơ cùng Sokfarm” để cùng khám phá những nội dung được kiểm tra ngay tại nhà máy.