Trong những năm gần đây, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) ngày càng được nhìn nhận rộng hơn những hoạt động thiện nguyện hay hỗ trợ cộng đồng. Với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, CSR đang dần được tích hợp vào chính cách doanh nghiệp xây dựng sản phẩm, tổ chức chuỗi cung ứng và tạo ra giá trị cho các bên liên quan.
Từ góc nhìn đó, kinh doanh bao trùm (Inclusive Business) là một mô hình đáng chú ý. Thay vì xem cộng đồng là đối tượng nhận hỗ trợ, mô hình này tìm cách đưa những nhóm có thu nhập thấp hoặc dễ bị tổn thương vào chuỗi giá trị với vai trò là người sản xuất, người lao động, doanh nhân, khách hàng hoặc người tiêu dùng.
Sokfarm, doanh nghiệp phát triển các sản phẩm từ mật hoa dừa tại Trà Vinh, nay thuộc tỉnh Vĩnh Long, là một trường hợp được ghi nhận ở cấp độ khu vực với cách tiếp cận này.
Kinh doanh bao trùm không đặt trách nhiệm xã hội tách biệt khỏi hoạt động kinh doanh. Tác động xã hội được tạo ra ngay trong quá trình doanh nghiệp phát triển sản phẩm, xây dựng vùng nguyên liệu, tổ chức sản xuất và mở rộng thị trường.
Đây cũng là hướng tiếp cận được ASEAN thúc đẩy trong những năm gần đây. Năm 2020, ASEAN ban hành Guidelines for the Promotion of Inclusive Business in ASEAN, trong đó nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp trong việc tạo ra cơ hội kinh tế cho những nhóm có thu nhập thấp hoặc dễ bị tổn thương, đồng thời duy trì tính khả thi về thương mại.
Với doanh nghiệp nông nghiệp, cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa bởi một phần giá trị của doanh nghiệp được hình thành ngay từ vùng nguyên liệu và sinh kế của người sản xuất.
Trà Vinh là vùng đất có thế mạnh về cây dừa, nhưng người trồng dừa không chỉ đối mặt với bài toán năng suất và biến động thị trường mà còn với những tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, trong đó có xâm nhập mặn.
Từ thực tế đó, Sokfarm lựa chọn phát triển giá trị từ mật hoa dừa thay vì chỉ tập trung vào trái dừa. Mật hoa dừa được thu từ hoa dừa và trở thành nguyên liệu để phát triển nhiều dòng sản phẩm như mật hoa dừa, đường hoa dừa, giấm mật hoa dừa và các sản phẩm chế biến khác.
Mật hoa dừa – nguyên liệu bản địa trong mô hình phát triển chuỗi giá trị của Sokfarm.
Cách tiếp cận này mở ra thêm một hướng tạo giá trị cho cây dừa và vùng nguyên liệu. Quan trọng hơn, nó tạo ra một chuỗi hoạt động kinh tế gắn với người nông dân, người lao động địa phương và doanh nghiệp chế biến.
Đến nay, mô hình của Sokfarm đã được mở rộng với hơn 150 hộ trồng dừa liên kết, trên vùng nguyên liệu dừa hữu cơ hơn 60 ha. Theo số liệu doanh nghiệp công bố, thu nhập của các hộ tham gia liên kết có thể tăng khoảng 2–3 lần so với trước khi tham gia mô hình.
Những con số này cho thấy tác động của việc nâng cao giá trị cây dừa không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng. Khi có thêm đầu ra và một hướng sử dụng nguyên liệu có giá trị cao hơn, người nông dân có thêm cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Tác động cũng được mở rộng đến khâu sản xuất tại địa phương. Sokfarm hiện có khoảng 90 lao động, 100% là người địa phương; trong đó khoảng 70% là lao động Khmer và 70% là phụ nữ. Như vậy, giá trị từ chuỗi dừa không chỉ được tạo ra ở vùng nguyên liệu mà còn tiếp tục được tạo ra thông qua việc làm, chế biến và các hoạt động liên quan ngay tại địa phương.
Theo tài liệu của ASEAN về các mô hình kinh doanh bao trùm, Sokfarm được giới thiệu là một trường hợp trong lĩnh vực nông nghiệp có sự tham gia của nông dân và lao động địa phương vào chuỗi giá trị. Mô hình cũng được ghi nhận về khả năng tạo thêm giá trị kinh tế từ cây dừa trong bối cảnh biến đổi khí hậu.
ASEAN Business Awards là chương trình do ASEAN Business Advisory Council (ASEAN-BAC) tổ chức, được triển khai từ năm 2007 nhằm ghi nhận những doanh nghiệp và doanh nhân có đóng góp cho sự phát triển kinh tế và hội nhập của khu vực ASEAN.
Điểm đáng chú ý là Sokfarm không được ghi nhận ở một hạng mục dành riêng cho sản phẩm hay kết quả kinh doanh, mà ở Inclusive Business – một lĩnh vực ASEAN dành nhiều sự quan tâm trong chiến lược phát triển bao trùm và bền vững của khu vực.
Sokfarm được ghi nhận tại ASEAN Business Awards 2021 ở hạng mục Inclusive Business – Doanh nghiệp phát triển bao trùm.
Theo định hướng của ASEAN, kinh doanh bao trùm hướng đến việc tạo ra giá trị kinh tế đồng thời mở rộng cơ hội cho những nhóm có thu nhập thấp hoặc dễ bị tổn thương tham gia vào chuỗi giá trị.
Với Sokfarm, sự ghi nhận này gắn với một cách tiếp cận bắt đầu từ bài toán rất cụ thể của địa phương: làm thế nào để cây dừa có thể tạo ra nhiều giá trị hơn cho người dân Trà Vinh?
Thay vì chỉ tạo ra sản phẩm mới, doanh nghiệp từng bước xây dựng vùng nguyên liệu, liên kết với nông hộ, tổ chức sản xuất, chế biến và đưa sản phẩm ra thị trường. Người nông dân vì thế không chỉ đứng ở đầu chuỗi với vai trò cung cấp nguyên liệu, mà trở thành một mắt xích trong quá trình tạo ra giá trị.
Đây chính là điểm cốt lõi của kinh doanh bao trùm: cộng đồng không chỉ là đối tượng nhận hỗ trợ, mà trở thành một phần của quá trình tạo ra giá trị.
Đối với một doanh nghiệp nông nghiệp, tác động xã hội chỉ có ý nghĩa lâu dài khi nó gắn với một chuỗi giá trị có khả năng vận hành thực tế.
Với Sokfarm, chuỗi giá trị bắt đầu từ vùng nguyên liệu dừa, tiếp đến là người thu mật hoa dừa, hệ thống thu mua, nhà máy chế biến, kiểm soát chất lượng, phát triển sản phẩm và thị trường. Mỗi mắt xích đều có vai trò trong việc tạo ra giá trị cuối cùng của sản phẩm.
Hoạt động sản xuất và chế biến góp phần hoàn thiện chuỗi giá trị mật hoa dừa tại Sokfarm.
Quy mô thị trường cũng là một yếu tố quan trọng để duy trì tác động. Từ vùng nguyên liệu tại Trà Vinh, sản phẩm Sokfarm hiện đã được đưa đến 11 thị trường quốc tế, trong đó có Mỹ, Canada, Đức, Hà Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và Trung Quốc. Năm 2025, xuất khẩu chiếm khoảng 15% cơ cấu thị trường của doanh nghiệp.
Với B2B, đây là một chỉ dấu đáng chú ý. Một mô hình kinh doanh bao trùm chỉ có thể tạo tác động dài hạn khi sản phẩm tạo ra được thị trường đủ lớn để duy trì hoạt động của chuỗi giá trị. Khi sản phẩm được thị trường chấp nhận, nhu cầu về nguyên liệu, sản xuất và lao động địa phương cũng có cơ sở để tiếp tục phát triển.
Một sản phẩm có câu chuyện về trách nhiệm xã hội cũng có giá trị hơn khi câu chuyện đó được hình thành từ một chuỗi cung ứng thực tế, thay vì chỉ đến từ một chiến dịch truyền thông.
Đối với các nhà phân phối, nhà bán lẻ, doanh nghiệp thực phẩm hoặc đối tác quốc tế đang quan tâm đến nguồn nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng và các tiêu chí ESG, một chuỗi giá trị gắn với vùng nguyên liệu và cộng đồng có thể trở thành một phần trong câu chuyện thương hiệu của chính đối tác.
Khi đó, giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở thành phần, chất lượng hay tiêu chuẩn, mà còn nằm ở câu chuyện phía sau sản phẩm: nguyên liệu đến từ đâu, người sản xuất là ai, giá trị được tạo ra như thế nào và doanh nghiệp đang đóng góp gì cho vùng nguyên liệu.
Một hoạt động CSR có thể tạo ra tác động trong một khoảng thời gian nhất định. Nhưng với kinh doanh bao trùm, mục tiêu là tạo ra một cơ chế để tác động xã hội có thể tiếp tục cùng với sự phát triển của doanh nghiệp.
Khi doanh nghiệp mở rộng thị trường, nhu cầu nguyên liệu tăng lên. Khi chuỗi giá trị phát triển, người sản xuất và người lao động có thêm cơ hội tham gia. Khi nông sản được nâng cao giá trị, vùng nguyên liệu có thêm cơ hội tạo ra giá trị kinh tế cao hơn.
Đây là mối quan hệ mà lợi ích của doanh nghiệp và lợi ích của cộng đồng có thể cùng song hành.
Với Sokfarm, định hướng này được hình thành từ hành trình phát triển doanh nghiệp từ năm 2019, với mục tiêu nâng cao giá trị cây dừa, phát triển sản phẩm từ mật hoa dừa và tạo thêm cơ hội kinh tế tại địa phương.
Nhìn từ góc độ CSR, điều quan trọng không nằm ở việc doanh nghiệp thực hiện bao nhiêu chương trình cộng đồng, mà còn ở việc hoạt động kinh doanh hằng ngày có tạo ra những giá trị tích cực và lâu dài cho cộng đồng hay không.
Người nông dân tham gia chuỗi giá trị mật hoa dừa từ khâu thu hoạch nguyên liệu.
Một giải thưởng không tự tạo ra tác động xã hội. Giá trị của sự ghi nhận nằm ở việc nó giúp xác nhận một cách làm đã được hình thành từ thực tế.
Với Sokfarm, ASEAN Business Awards 2021 ở hạng mục Inclusive Business là sự ghi nhận ở cấp độ khu vực đối với một mô hình bắt đầu từ cây dừa, người nông dân và vùng đất Trà Vinh.
Hơn 150 hộ nông dân liên kết, hơn 60 ha vùng dừa hữu cơ, khoảng 90 lao động địa phương và sự hiện diện tại 11 thị trường quốc tế cho thấy mô hình đã vượt ra khỏi phạm vi của một sáng kiến cộng đồng để trở thành một chuỗi giá trị có hoạt động kinh doanh thực tế.
Từ một nguồn nguyên liệu bản địa, doanh nghiệp phát triển sản phẩm và thị trường; từ đó hình thành một chuỗi giá trị có sự tham gia của người nông dân và cộng đồng địa phương.
Đối với Sokfarm, kinh doanh bao trùm vì thế không phải một hoạt động được thực hiện thêm bên cạnh hoạt động kinh doanh. Đó là một cách lựa chọn cách doanh nghiệp xây dựng chuỗi giá trị và tạo ra giá trị cho nhiều bên cùng lúc.
Với các đối tác, đây cũng là một nền tảng để cùng tham gia vào một chuỗi cung ứng không chỉ tạo ra sản phẩm, mà còn gắn với những giá trị về cộng đồng, sinh kế và phát triển bền vững.
Từ cây dừa ở Trà Vinh, câu chuyện của Sokfarm bắt đầu từ một câu hỏi về giá trị. Khi câu hỏi ấy được trả lời bằng một mô hình kinh doanh có sự tham gia của cộng đồng, trách nhiệm xã hội không còn đứng bên ngoài hoạt động doanh nghiệp, mà trở thành một phần của chính cách doanh nghiệp làm kinh doanh.
Bạn cần Đăng nhập blog.or Đăng ký blog.to_comment.
Danh sách bình luận (0)